آشنایی با دستگاه الکتروشوك
دستگاه الکتروشوك یا دفیبریلاتور از دستگاههای پایه پزشکی می باشد که وجود آن در تمام بخشهای بیمارستانی، کلینیک ها، درمانگاه ها و آمبولانس ها واجب است. از این دستگاه برای اعمال یک شوك الکتریکی قوی به بیمارانی که قلب آنها به دلیل آریتمی ازکار افتاده باشد به کار میرود. شوك الکتریکی اعمالشده به قلب در برخی موارد باعث بازگشت ریتم قلبی به حالت اولیه میشود.
سلولهای عضله قلب دارای جریان الکتریکی هستند که بدنبال جابجایی یون ها به داخل یا خارج از سلولها بوجود می آید (جریان الکتروشیمیایی). این جریان الکتریکی بطور منظم از سمت دهلیزها به سمت بطن ها منتقل می شود و سبب انقباض منظم دهلیزها و بطن ها می شود. این الگوی الکتریکی منظم، باعث ایجاد ضربانهای منظم قلبی و درنتیجه پمپاژ خون و ایجاد فشار خون مناسب در تمامی رگهای بدن می شود. زمانی که این الگوی الکتریکی آنقدر سریع شود که امکان پر شدن قلب از خون را ندهد (فشار خون مناسب ایجاد نکند) و بهصورت نامنظم کار کند، برای شروع مجدد ضربان قلب لازم است تا از دفیبریلاتور استفاده شود. دفیبریلاسیون Defibrillation در واقع تشکیل شده از دو کلمه De (به معنی خنثی کردن) و Fibrillate (به معنای انقباضات ناهماهنگ قلبی) است و اگر بخواهیم تعریفی از دفیبرلاسیون ارائه دهیم باید بگوییم دفیبرلاسیون در واقع درمانی برای آریتمی های تهدیدکننده حیات در قلب است مثل فیبرلاسیون بطنی یا تاکیکاردی حمله ای بطنی که بدون نبض است.
آریتمی ها ، بیشتر توسط داروها درمان می شوند اما در مواردی داروها موثر نیستند در این موارد ممکن است از درمانهای الکتریکی خاص استفاده شود که شایع ترین آنهاشوك الکتریکی و پیس میکر است. نظر به اینکه مهمترین حلقه در زنجیره بقا، دفیبریلاسیون سریع می باشد لذا استفاده از شوك الکتریکی جایگاه بسیار مهمی در درمان آریتمی ها و احیاء قلبی ریوی دارد.
مکانیسم شوك الکتریکی
شوك الکتریکی (دفیبریلاسیون) در فاصله چند هزارم ثانیه انرژی الکتریکی را با ولتاژ بالا از قلب عبور می دهد و باعث دپولاریزاسیون تمام سلولهای قلبی و سپس رپولاریزاسیون آنها می شود و با این کار سبب می شود تا کانونهای نامنظم که انرژی قلب (ATP) را در عضله قلب مصرف می کنند سرکوب شوند و انرژی کافی برای فعالیت دوباره گره سینوسی وجود داشته باشد و گره سینوسی فرصت داشته باشد تا رهبری و ضربان سازی قلب را بر عهده گیرد.
روشهای بکار گیری شوك الکتریکی :
- شوك غیرهماهنگ یا دفیبریلاسیون Defibrillation
- شوك هماهنگ، سینکرونیزه یا کاردیوورژن Cardioversion
الف) دفیبریلاسیون ( شوك الکتریکی غیر سینکرونیزه :(Defibrillation
عبارت است از وارد کردن انرژی الکتریکی در حدود ٣٦٠ – ٢٠٠ ژول (یا وات بر ثانیه) به بیماری که دچار فیبریلاسیون بطنی یا تاکیکاردی بطنی حمله ای بدون نبض (فلاتر بطنی) شده است. این انرژی الکتریکی بصورت غیر سینکرونیزه (بدون هماهنگی با ضربان قلب ) به قلب وارد میشود. این شوك زمانی استفاده می شود که بیمار دچار کاهش هوشیاری و دارای ریتم های بطنی با سرعت بالا و بدون نبض می باشد.
ب) کاردیوورژن Cardioversion (شوك الکتریکی سینکرونیزه):
استفاده از شوك الکتریکی سینکرونیزه برای قطع آریتمیهایی است که کمپلکس QRS یا نبض در آنها وجود دارد (مانند: تاکیکاردی حمله ای دهلیزی PAT، فلاتر یا فیبریلاسیون دهلیزی، تاکیکاردی بطنی با نبض) که در آن شرایط همودینامیک بیمار ناپایدار است استفاده می شود.
این شوك معمولاً بصورت انتخابی و در بیماران هوشیار (دارای نبض) انجام میشود . به عبارت دیگر، کاردیوورژن وارد نمودن مقدار معینی انرژی الکتریکی معمولاً( به مقدار کم بسته به نوع آریتمی) به قلب در زمان مناسب است، بطوری که تخلیه (شوك) الکتریکی از موج T (مرحله استراحت یا آسیب پذیری قلب) فاصله داشته و همزمان با موج R باشد.
در کاردیوورژن مقدار ولتاژ دستگاه برای آریتمی های ناپایدار (تنگی نفس، افت فشار خون، گیجی و …) شامل موارد زیر است:
– فیبریلاسیون دهلیزی ١٢٠ تا ٢٠٠ ژول
– تاکیکاردی حمله ای دهلیزی یا PAT ٥٠ تا ١٠٠ ژول
– تاکیکاردی بطنی با نبض ١٠٠ ژول
نکته:
برای مانیتورینگ ریتم قلبی در کاردیوورژن، باید لیدی انتخاب شود که بزرگترین موج R را داشته باشد (مثلDII . (
انواع دستگاههاي الکتروشوك براساس شکل موج
این دستگاه ها بر اساس موجی که ایجاد می کنند به دو گروه مونوفازیک و بای فازیک تقسیم می شوند.
دستگاه مونوفازیک: جریان الکتریکی را در یک جهت به قلب ارسال می کنند. این دستگاه ها در حال حاضر منسوخ شده اند و باید با دستگاه های بای فازیک جایگزین شوند چون اثر بهتر بای فازیک ها ثابت شده است.
دستگاه بایفازیک: جریان الکتریکی را در دو جهت (رفت و برگشت) به قلب ارسال می کنند.
دستگاه الکتروشوك باي فازیک
در دستگاه های بایفازیک در دو مرحله جریان الکتریکی انتقال می یابد، ابتدا در یک مسیر جریان مییابد سپس به صورت بالعکس برمیگردد و در حقیقت جریان الکتریسته به صورت دو طرفه در طی دو فاز بین پدال ها به جریان در میآید. دستگاه های بایفازیک با مقدار انرژی کمتر نسبت به منوفازیک دارای اثر بخشی بیشتر میباشند، در این دستگاه ها با کاهش انرژی تا حد ٥٠ % ، همان اثرات درمانی یا بیشتر از آن نیز کسب میشود. نتایج تحقیقات نشان دادهاند که میزان انرژی بالا در حین شوك دادن، ممکن است باعث آسیب سلولهای قلب شود. با توجه به اینکه میزان انرژی مورد نیاز در دفیبریلاتورهای بایفازیک کمتر از منوفازیک میباشد، بنابراین خطر صدمه به سلولهای قلبی و اختلال عملکرد قلبی بعد از احیاء کاهش می یابد
پزشکانی که دفیبریلاسیون را انجام می دهند عبارتند از :
- متخصصان قلب و عروق در درمان پزشکی بیماری های قلبی تخصص دارند.
- پزشکان متخصص مراقبت های ویژه در تشخیص و مدیریت شرایط تهدید کننده زندگی تخصص دارند.
- پزشکان فوریت های پزشکی و پزشکان فوریت های کودکان در تشخیص سریع و درمان بیماری ها و جراحات حاد یا ناگهانی و عوارض بیماری های مزمن تخصص دارند.
- جراحان قلب در درمان جراحی شرایط قلب و عروق خونی آن تخصص دارند و ممکن است به عنوان جراحان قلب و عروق شناخته می شوند.
- جراحان قفسه سینه در درمان جراحی بیماری های قفسه سینه ، از جمله رگ های خونی ، قلب ، ریه ها و مری تخصص دارند. جراحان توراسیک ممکن است به عنوان جراحان قلب و عروق نیز شناخته شوند.